Türk dünyasının böyük itkisi

Türkiyənin dahi şəxsiyyətlərindən biri məşhur maarifçi və islahatçı, elm və təhsil təşkilatçısı, ictimai və siyasi xadim, böyük xeyriyyəçi Professor İhsan Doğramaçı fevralın 25-də 95 yaşında dünyasını dəyişdi. İxtisasca həkim olan İ. Doğramaçı bütün dünyada tanınan bir şəxsiyyət idi. Onun Türkiyədə və digər ölkələrdə gördüyü işləri sadalamaqla qurtarmaq olmaz. O, Yüksək öyrətim Kuralının (YöK) yaradıcısı olmaqla Türkiyədə ali təhsil sistemində islahatlar aparmış və Avropa təhsil modeli əsasında Ankarada ilk özəl universitet olan məşhur Bilkənt Universitetini yaratmışdır.

Əslən İrak türkmanlarından olan Prof. İ.Doğramaçı 1915-ci ildə Ərbildə doğulmuş, Osmanlı İmperatorluğunun çökdüyü zaman ailəsi ilə birlikdə Türkiyəyə köçmüşdür. İstanbul Universitetinin Tibb Fakültəsini və Amerikanın Harvard Universitetini bitirmişdir. O, ABŞ-ın, Fransanın, İngiltərənin, Türkiyənin müxtəlif universitetlərinin professoru kimi çalışmışdır. Onun ictimai-siyasi fəaliyyəti, təhsildə apardığı islahatlar və gördüyü xeyriyyə işləri Türkiyənin və digər ölkələrin dövlət başçıları tərəfindən hər zaman yüksək qiymətləndirilmiş və ona xüsusi münasibət göstərilmişdir.

***

1995-ci ildə İhsan Doğramaçı Azərbaycandan 15 nəfər ali məktəb əməkdaşlarından ibarət qrupu Bilkənt Universitetinə dəvət etmiş, onların bu və digər universitetlərlə tanış olmalarına geniş imkan yaratmışdır. Həmin vaxt mən də bu qrupun tərkibində Ankarada Bilkənt Universitetində 40 gün elmi-təcrübi ezamiyyətdə Prof. İ. Doğramaçı ilə yaxın təmasda olmuşam. O, bizi bir gün öz evinə- villasına dəvət etdi, bizimlə yaxından tanış oldu, xeyli söhbət etdi. Eyni vaxtda o, Kərkükdən və Ərbildən də 20-30 müəllimi, vəkilləri, həkimləri, ziyalıları dəvət etmişdi. Onlar da bizimlə eyni hoteldə yaşayır, eyni vaxtda universitetdə təcrübə mübadiləsi keçirdilər. İ.Doğramaçı bizə dedi ki, Kərkük türkmanları ilə sizi bir vaxtda dəvət etməyimin səbəbi odur ki, sizlərlə İrak türkmanlarının eyni kökdən olduğunuzu özünüz əyani görəsiniz. Biz ona Azərbaycan Texniki Universitetinin adından bəzi hədiyyələr təqdim etdik. O, hədiyyəyə görə bizə təşəkkür edib dedi: "Bəs mənə Azərbaycandan Bülbülün kasetini niyə gətirməmisiniz?" Sonra o, Füzulinin bir neçə qəzəlini əzbər dedi, bizdən Azərbaycan türkcəsi ilə danışmağımızı və şer deməyimizi xahiş etdi. Mən Füzulinin "Məni candan usandırdı..." qəzəlini dedim və bacardığım qədər şərh etdim, onun çox xoşuna gəldi. üzünü məclisdə iştirak edən Bilkənt Universitetinin rəhbərlərinə və əməkdaşlarına tutub dedi: "Azərbaycan türkcəsi ən təmiz türk dilidir, siz onlardan düzgün danışmağı öyrənin".

***

Həmin görüşdə o, 7-8 xariji dildə, o jümlədən ərəb, ingilis, fransız, rus, fars və s. dillərdə sərbəst danışdığını və müxtəlif türk ləhcələrini araşdırdığını dedi. O, keçən əsrin 60-cı illərində Moskvada elmi konfransda rus dilində çıxış etdib, orada özbəkistandan, Türkmənistandan, Qazaxstandan, Azəraycandan olan alimlərlə öz ləhcələrində danışarkən bir Yunanıstanlı alim ondan bu insanlarla hansı dildə danışdığını soruşub. O isə cavabında deyib: "Mən bu insanlarla türk dilində danışırdım, bilin ki, türklər təkcə Türkiyədə yaşayan 65 milyon insandan (keçən əsrin 60-cı illəri nəzərdə tutulur) ibarət deyil, biz türklərin sayı dünyada 200 milyondan çoxdur".

İhsan Doğramaçı deyirdi: "Mən Füzuli nəslindənəm". Onun bütün fəaliyyəti bu fikri sübut edir. Dünyanın bir çox yerlərində xeyriyyəçilik işləri ilə məşğul olan İ. Doğramaçının Azərbaycana xüsusi münasibəti var idi. O, bizə həm Əbülfəz Elçibəylə, həm də Heydər Əliyevlə çox yaxın, isti münasibətlərinin olduğunu demişdi.

İhsan Doğramaçı dahi şəxsiyyət olması ilə bərabər, çox sadə, səmimi və zarafatcıl bir insan idi. Onun qeyd etdiyim görüş zamanı öz əməkdaşlarına bizim keçmiş rus təbəəsi olduğumuzu deyib, bizə "vodka" gətirilmələrini tələb etməsinin hamının xoş təbəssümünə səbəb olduğunu xatırlayıram...

***

 Biz Bakıya qayıdarkən o bizə- Azərbaycan Texniki Universitetinə 3 kompüter bağışladı (bu o dövr üçün qiymətli hədiyyə idi).

Qeyd etməliyəm ki, Azəraycanda da İ.Doğramaçıya həmişə doğma münasibət olmuşdur. Onun 85 illik yubileyi Bakıda dövlət səviyyəsində qeyd edilmişdi. Bilkənt Universitetinin rektoru prof. Əli Doğramaçı (İ. Doğramaçının oğlu) Azərbaycan Texniki Universitetinin fəxri professoru seçilmişdir.

***

Bu gün türk dünyası, o cümlədən Azərbaycan özünün ən ləyaqətli, vətənpərvər və sözün həqiqi mənasında fenomen şəxsiyyətlərindən birini itirmişdir. Allah rəhmət eləsin!

Valeh Baxşəli,

texnika elmləri doktoru, professor

      
Bu xəbər 153 dəfə oxunub.